Nếu bạn hỏi Trại Buôn Người có phải là một trong những điểm sáng của điện ảnh Việt Nam trong năm nay? Câu trả lời là có và phim xứng đáng với điều đó. Song, có những câu chuyện khiến chúng ta thấy thỏa mãn, một số lại đọng lại những điểm đứt gãy.
Đứa con đầu tay của đạo diễn Toni Dương Bảo Anh lại là một bộ phim như vậy. Lột bỏ lớp vỏ hào nhoáng, Trại Buôn Người đã không thể phát huy hết tiềm năng của nó, nhất là ở những yếu tố đã có thể vô cùng đắt giá cho phim như thế này.
1. Đề tài nóng, nhưng kịch bản chưa tới
Lừa đảo, buôn người, việc nhẹ lương cao, những lời hứa hẹn về tương lai tốt đẹp đánh vào những người tuyệt vọng, chỉ để nhận ra sự thật tàn khốc. Đó là một tiền đề hấp dẫn để mở ra một cuộc vượt ngục nghẹt thở của những nạn nhân xấu số rơi vào bẫy của đám buôn người.
Về cơ bản mà nói, Trại Buôn Người đã làm được điều đó. Nhưng khi lột bỏ những gì hào nhoáng, vấn đề mới xuất hiện. Bộ phim có ý tưởng, nhưng cách triển khai lại không thể vận dụng đúng lúc thời lượng và nhân vật.
Trại Buôn Người có ý tưởng, vấn đề nằm ở khâu thực hiện
Sau đoạn dẫn nhập hấp dẫn, Trại Buôn Người tiếp diễn quá an toàn, lặp đi lặp lại quá trình bị giam - bị hành hạ - tìm đường thoát- thất bại - bị hành hạ. Ai từng xem những phim cùng đề tài, từ Trung Quốc đến chính điện ảnh Việt gần đây, đều có thể đoán trước nhịp tiếp theo trước khi nó diễn ra.
Hoặc đó có thể là sự dễ đoán của thể loại hành động, hoặc là do căn bệnh cố hữu của điện ảnh Việt - phần đặt vấn đề thường tốt hơn hẳn phần giải quyết vấn đề. Đáng nói là bước lùi này hoàn toàn có thể bù đắp bằng cách xây dựng sự kịch tính dữ dội hơn. Tiếc thay, khi nhu cầu đó xuất hiện, phim lại lúng túng.
Là nhân vật chính, là người hùng...
2. Người hùng mờ nhạt
Sự lúng túng đầu tiên phải nói đến nhân vật chính, Ny (Steven Nguyễn), trái tim của bộ phim. Trại Buôn Người không phải là một bộ phim ngắn khi có thời lượng lên đến 2 tiếng hơn. Vậy mà nó lại khiến người hùng này mờ nhạt bằng cách nâng tầm các nhân vật xung quanh.
Nhiều ý kiến phim cần ngắn lại, người viết lại nói hãy vận dụng thời lượng tốt hơn. Thay vì tách những sự kiện của từng nhân vật như Nhân (Đinh Viết Trường), Mỹ Ngọc (Hoàng Kim Ngọc), Hiếu (Võ Đình Hiếu)...hãy để họ đều có một tụ điểm là Ny (Steven Nguyễn).
...Ny lại lọt thỏm giữa một dàn nhân vật ấn tượng hơn anh
Vì chỉ khi xoay quanh nhân vật chính mà phim đã dành một đoạn mở đầu vô cùng ấn tượng để xây dựng, khán giả mới cảm nhận được tại sao anh chàng chưa học hết cấp ba, làm việc chân tay ngày này qua ngày khác lại được “số phận” lựa chọn.
Trại Buôn Người đúng là có người ngã xuống, có những hy sinh, nhưng đó là sự hy sinh của những người khác. Anh lại quá sạch sẽ theo nghĩa về lương tâm. Trong khi nạn nhân nào cũng mất mát, Ny lại may mắn đến khá tin khi chẳng phải đánh đổi gì.
Ai cũng mang hào quang nhân vật chính nếu được máy quay xoay chuyển
Người ta nhớ đến một người con trai tật nguyền khốn khổ, một người mẹ mạo hiểm đến tìm con để cuối cùng thực hiện một hành động cảm tử. Người xem còn nhớ một người mẹ khác cố gắng sống sót ngay cả khi phải hy sinh danh dự để về với con trai bệnh tật, một người ở lại để bảo vệ vợ, một thanh niên trẻ chỉ muốn sinh tồn nhưng khi cần lại tìm được dũng khí làm điều đúng đắn, một hình cảnh gián điệp...
Nhân vật nào cũng mang hào quang nhân vật chính. Chính vì thế mà ở giữa họ, Ny...chìm nghỉm. Trại Buôn Người đáng lẽ phải đặt anh làm trung tâm, để anh học cách sống ở nơi này, cho anh phạm sai lầm có thể đã dẫn đến những cái chết thương tâm.
Tại sao mất cả buổi bồi đắp cho nhân vật mà lại không cho Ny tìm được tính quả cảm và anh hùng của chính mình?
Phim đáng lẽ phải đặt anh trước một lựa chọn đạo đức như chọn bảo vệ em gái hay hy sinh mạng sống của người cùng cảnh ngộ, để anh đánh đổi để vạch ra kế hoạch bỏ trốn.
Trải qua những khổ ải đó, bộ phim mới thực sự có một anh hùng sống sót thực thụ. Tuyến nhân vật của anh mới có sức nặng. Và làm khoảnh khắc Ny quyết định trở về nơi anh trầy trật thoát ra mới là khoảnh khắc lay động. Cho nên, việc Trại Buôn Người chỉ để Ny chịu đau thể xác là một điều đáng tiếc.
Và thứ tiếp theo Trại Buôn Người thiếu là một cặp đôi hoàn cảnh
3. Thứ mà phim thiếu là một “bộ đôi hoàn cảnh” - Cảnh báo: Có spoil!!!
Không phải ngẫu nhiên mà thể loại hành động luôn có một đôi bạn cùng tiến, một cặp bài trùng, một cặp đôi năng động...Dù ở bất cứ hoàn cảnh nào, càng trái ngang, nhân vật chính càng có xu hướng là hai con người số phận đưa đẩy họ lại với nhau.
Lee tìm được Carter trong Rush Hour, Deadpool làm phiền Wolverine trong Deadpool & Wolverine, Mike luôn có thể dựa vào Marcus trong Bad Boy...tình cảnh họ đối mặt quá ngặt nghèo để làm một người hùng đơn độc.
Nếu có ai có thể lên kế hoạch đào tẩu có sức nặng, đó là anh cảnh sát chìm này đây
Thành thật mà nói, Trại Buôn Người đã đến rất gần yếu tố ấy. Nên mọi thứ mới tiếc nuối đến vậy. Họ đã bỏ qua cú bắt tay đắt giá giữa Ny và Tùng (Tùng Mint). Vốn là một hình cảnh nằm vùng có sẵn kinh nghiệm và tư duy chiến thuật, Tùng đã có thể kết hợp hoàn hảo với khả năng lôi kéo đồng minh của Ny hay sao?
Nếu cả hai hợp tác, thì kế hoạch đào tẩu đã có thể có lý hơn nhiều, thay vì sự ngây ngô và chóng vánh. Còn phim sẽ có một cặp nhân vật xâu chuỗi lại các sự kiện theo một trục kết nối rõ ràng hơn là sự phân tán của một dàn nhân vật đồ sộ khiến các tình tiết trở nên lộn xộn.
Trại Buôn Người đã bỏ phí tài năng của Quách Ngọc Ngoan
4. Phản diện chưa xứng tầm
Trong Trại Buôn Người, điều đáng sợ nhất ở những đường dây này là sự bình thường của nó. Chúng có vỏ bọc doanh nghiệp, có quy trình, có vẻ ngoài của một tập đoàn chăn nuôi đa quốc gia đang tuyển người, có KPI, có quy trình nuôi “lao động”.
Hệ thống đánh số trong đây là một chi tiết đắt giá. Đắt giá hơn là một nhấn nhá rằng hệ thống này cũng đã tha hóa nạn nhân của nó, biến họ thành tay chân của cỗ máy xay thịt người này. Vậy mà khi bước sang xây dựng kẻ cầm đầu và đám đàn em, điều này lại bị thay thế bằng vũ lực cường điệu thuần túy.
Và một dàn phản diện đã có thể được khai thác tốt hơn
Một phản diện đáng nhớ cần có logic riêng. Hắn tự biện minh cho mình thế nào? Hắn bẻ gãy ý chí nạn nhân bằng đòn roi hay bằng lời dỗ dành? Hắn từng là nạn nhân của hệ thống, hay chưa bao giờ nghĩ mình là kẻ xấu? Hắn bị hệ thống làm cho suy đồi hay sinh ra đã vậy. Dù hắn thuần ác, thì khán giả sợ kẻ biết tính toán hơn kẻ chỉ biết gầm gừ.
Trại Buôn Người đã để một gương mặt vô cùng thực lực là Quách Ngọc Ngoan vào vai gã chủ quản Tài - phản diện chính của phim. Nhưng anh lại không được vận dụng xứng đáng. Kết quả, bộ phim có quy mô, có dựng cảnh, nhưng lại thiếu đi một phản diện thực sự đáng nhớ.
Mạch logic không thể không chú ý đến của Trại Buôn Người
5. Logic: Nhỏ mà có võ
Một trong những điểm khiến Trại Buôn Người chưa thực sự thuyết phục nằm ở cách phim xây dựng logic cho hành trình trốn chạy và hoạt động của các nhân vật. Kế hoạch thoát thân của Ny được triển khai khá đơn giản, trong khi nhân vật dường như chưa có nhiều cơ sở để hiểu rõ cơ chế vận hành cũng như hạ tầng của tổ chức. Tình tiết xóm nhà nổi xuất hiện đúng thời điểm nhóm nhân vật tìm cách vượt sông cũng tạo cảm giác thuận tiện cho kịch bản hơn là một tình huống được chuẩn bị từ trước.
Bên cạnh đó, xuất thân của các nạn nhân cũng đặt ra một số câu hỏi. Phần lớn họ được xây dựng là những người đến từ các vùng quê nghèo, có trình độ học vấn hạn chế, nhưng lại nhanh chóng phải thực hiện những công việc lừa đảo trên không gian mạng vốn đòi hỏi kỹ năng và khả năng thích nghi nhất định. Phim chưa dành đủ thời lượng để giải thích quá trình họ được đào tạo hoặc bị ép buộc thực hiện những công việc này, khiến một số tình tiết trở nên thiếu thuyết phục.
Trường hợp của Tùng cũng tương tự. Nếu nhân vật được lựa chọn để nằm vùng trong một tổ chức có mức độ kiểm soát và cảnh giác cao, việc tạo cho anh một diện mạo khá nổi bật khiến khả năng trà trộn trở nên khó tin hơn. Những chi tiết tưởng như nhỏ này không nhất thiết làm thay đổi toàn bộ câu chuyện, nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến mức độ thuyết phục của các tình huống.
Sao họ có thể hiểu nhau nói gì là việc khiến khán giả phải thắc mắc
Đây có thể được xem là những vấn đề nhỏ nếu xét riêng lẻ. Tuy nhiên, khi xuất hiện liên tiếp, chúng tạo ra những điểm ngắt trong mạch kể chuyện. Khán giả không chỉ theo dõi diễn biến mà còn phải liên tục đặt câu hỏi về cách một tình huống có thể xảy ra, từ đó phần nào làm giảm sự liền mạch và mức độ nhập vai.
Với một bộ phim đặt trọng tâm vào hành trình sinh tồn và cuộc chạy trốn khỏi một đường dây tội phạm, tính hợp lý trong cách nhân vật hành động và xử lý tình huống càng trở nên quan trọng. Trại Buôn Người có nhiều chất liệu để tạo ra một câu chuyện căng thẳng, nhưng những khoảng trống về logic khiến hiệu quả của một số phân đoạn chưa đạt được như kỳ vọng.
Nhiều kẽ hở trong kế hoạch trốn chạy quan trọng
Nhìn tổng thể, Trại Buôn Người không phải là một bộ phim thất bại. Tác phẩm cho thấy tham vọng đáng ghi nhận về quy mô sản xuất, phần dàn dựng có nhiều điểm ấn tượng và câu chuyện sinh tồn đủ sức tạo sự chú ý. Điểm đáng tiếc nằm ở chỗ bộ phim chưa thể khai thác trọn vẹn tiềm năng của một ý tưởng vốn có nhiều chất liệu để phát triển.
Dẫu vậy, Trại Buôn Người cũng là tác phẩm điện ảnh đầu tay của đạo diễn Toni Dương Bảo Anh. Những hạn chế trong cách xây dựng kịch bản và xử lý một số tình tiết có thể xem là những kinh nghiệm đáng giá cho các dự án tiếp theo. Với những gì đã thể hiện về quy mô và tham vọng kể chuyện, khán giả hoàn toàn có cơ sở để kỳ vọng vào một tác phẩm chỉn chu và trưởng thành hơn từ đạo diễn trong tương lai.