The Odyssey là thiên sử thi kể về hành trình 10 năm trở về quê nhà Ithaca của người anh hùng Odysseus sau khi chiến tranh thành Troy kết thúc. Sử thi của Homer có dung lượng khá đồ sộ, giờ đây được đạo diễn nổi tiếng Christopher Nolan chuyển thể thành một bản phim dài 3 tiếng.
Các vị thần gần như không xuất hiện trước công chúng
Trong phiên bản gốc của Homer các vị thần như Zeus, Poseidon, Hermes,… xuất hiện rất nhiều. Athena – vị nữ thần bảo hộ cho Odysseus gần như là một nhân vât chính. Nhưng với bản phim The Odyssey của Nolan, các vị thần luôn giữ khoảng cách với con người.
Trong bản phim 2026, Zeus không xuất hiện, chỉ biểu hiện mệnh lệnh thông qua tiếng sấm. Poseidon vẫn vô hình dù là nguyên nhân chính gây ra những trận bão, cơn gió xấu ngăn cản Odysseus.
Athena thực chất không xuất hiện nhiều trong The Odyssey
Chỉ có nữ thần Athena (Zendaya) là vượt qua ranh giới đó. Nhưng dáng vẻ của bà trong tâm trí Odysseus cũng là điều đáng bàn. Sự hiện diện của Athena thực tế mang đến nhiều lớp nghĩa ẩn dụ, phần nào phản chiếu nội tâm của Odysseus. Nói cách khác các vị thần trong phim không có một thực thể cố định, họ vẫn ở đâu đó trên cao, nhưng gần như không xuất hiện trước mặt con người.
Phép thuật của Calypso cũng không được thể hiện rõ
Penelope và con trai Telemachus
Trong sử thi vợ của Odysseus – Penelope là một phụ nữ đức hạnh và kiên nhẫn chờ đợi chồng mình suốt 20 năm. Nhưng trong bản phim của Nolan, Penelope (Anne Hathaway) vốn xuất thân từ hoàng gia Sparta là người thông minh, có tầm nhìn chính trị rõ rệt và rất quyết liệt khi cần thiết.
Penelope có cách riêng để ngắn chặn những kẻ cầu hôn tham lam xuất hiện với hy vọng chiếm đoạt ngai vàng của Odysseus. Đồng thời luôn tính toán kỹ lưỡng để cậu con trai Telemachus có thể lên ngôi vua khi đủ tuổi trưởng thành.
Penelope khôn ngoan, gai góc hơn trong sử thi của Homer
Nàng Helen và người chị sinh đôi Clytemnestra
Trong nguyên tác Homer hầu như không miêu tả cụ thể ngoại hình của nàng Helen – nguyên nhân của cuộc chiến thành Troy. Chỉ nhấn mạnh vẻ đẹp siêu phàm của nàng chính là thứ gây ra chiến tranh.
Trong sử thi của Homer thì Helen thành Troy và Clytemnestra là chị em cùng mẹ khác cha. Nhưng trong phim của Nolan cả hai chính là chị em sinh đôi. Helen (Lupita Nyong'o) – vợ của vua Menelaus của Sparta mỉa mai thay lại có vết lớn trên gương mặt. Như một minh chứng cho những dư âm mà cuộc chiến thành Troy mang lại.
Nolan có dụng ý riêng khi cast Lupita Nyong'o vào 2 vai Helen thành Troy và Clytemnestra
Còn chị gái Helen – Clytemnestra là vợ của vua Mycenae Agamemnon, người phát động quân Hy Lạp tấn công thành Troy. Khi cuộc chiến kết thúc, Agamemnon trở về trong khải hoàn, chính nàng là người quyết định vận mệnh của ông ta.
Calypso giúp Odysseus quên đi mọi thứ
Calypso trong sử thi là một tiên nữ (nymph) đã cứu Odysseus khỏi một vụ đắm tàu. Nàng yêu Odysseus, nhưng đồng thời cũng giam cầm ông trên đảo của mình suốt 7 năm trời. Dù Calypso rất đẹp và hứa ban cuộc sống bất tử cho Odysseus, ông vẫn luôn nhớ đến vợ mình và khao khát trở về Ithaca.
Nolan có hướng tiếp cận khác về nhân vật Calypso. Nàng như một liệu pháp trị liệu cho Odysseus. Calypso cho Odysseus ăn hoa sen để làm dịu đi nỗi đau chiến tranh. Càng ăn những bông hoa này, ý thức của ông càng phai nhạt. Nhưng cuối cùng sâu trong tiềm thức của mình, Odysseus vẫn muốn về nhà.
Khía cạnh chiếm hữu trong tình yêu của Calypso trong nguyên tác không được nói nhiều trên phim
Con ngựa thành Troy trở thành nỗi ám ảnh của Odysseus
Con ngựa gỗ thành Troy được Nolan cho xuất hiện ở những cảnh quan trọng trong phim. Khi khán giả được thấy góc nhìn của những chiến binh bên trong con ngựa. Và cả cuộc tàn sát kinh hoàng sau đó tại thành Troy.
Trong cơn cuồng sát, các chiến binh Hy Lạp đã xúc phạm bức tượng nữ thần Athena – vị thần mà họ tôn kính. Hình ảnh ngựa gỗ luôn ám ảnh tâm trí Odysseus và ông bắt đầu coi mưu kế khôn ngoan của mình như một tội lỗi. Đồng thời là sự vi phạm trầm trọng với luật hiếu khách thiêng liêng của thần Zeus.
Dù được tôn vinh như 1 người hùng nhờ mưu kế ngựa gỗ, chính nó lại luôn ám ảnh Odysseus
Circe không còn tuyến tình cảm với Odysseus
Trong bản gốc Circe là một phù thủy xinh đẹp, đã biến những người lính của Odysseus thành heo. Odysseus đã phải chấp nhận chung sống với nàng để những người đồng hành với mình thoát khỏi bùa phép.
Nhưng tuyến tình cảm này của Odysseus bị Nolan lược bỏ hoàn toàn khi lên phim. Ông mang đến một Circe (Samantha Morton) đen tối, bí ẩn hơn. Cảnh Circe biến những người lính của Odysseus thành heo không khác gì một phim kinh dị rùng rợn.
Cuộc gặp gỡ của Odysseus và Circe mang đến những thứ đen tối bậc nhất phim
Nhưng thứ đáng sợ hơn chính là đoạn hội thoại của Circe (Samantha Morton diễn cực tinh tế) và Odysseus (Matt Damon). Khi thực chất bà là một người phụ nữ dày dạn kinh nghiệm chỉ đang cố gắng giữ an toàn, và thứ bà mang đến cho những người đồng hành với Odysseus lại không phải là thứ gì tà ác.
Sinon và Antinous
Nhân vật Sinon không hề có trong sử thi của Homer. Đây là nhân vật chỉ xuất hiện trong sử thi Aeneid của Virgil. Sinon là người lính Hy Lạp đã dùng mưu đưa ngựa gỗ vào thành Troy.
Sinon (Elliot Page) trong bản phim 2026 vốn là một cậu bé chăn cừu ở Ithaca. Cậu đã thế chỗ cho Antinous (Robert Pattinson) trong việc bị gọi nhập ngũ. Sinon hoàn toàn không biết gì về mưu kế ngựa gỗ do Odysseus bày ra.
Sinon có nhiều mối liên hệ với Antinous - kẻ đang cầu hôn Penelope ở Ithaca
Odysseus đã gặp được linh hồn của Sinon ở địa ngục. Sinon đã trách móc Odysseus, rồi sau đó nhờ ông trả lại một vật cho Antinous để nhắc hắn về sự hèn nhát của mình. Nói cách khác Sinon là nhân vật phản chiếu con người của Antinous – kẻ luôn tự tô vẽ mình bằng những lời hoa mỹ.
Trận phục kích Telemachus
Trong bản phim The Odyssey nhóm sát thủ do Antinous thuê đã cố gắng giết Telemachus (Tom Holland) tại một ngôi đền. Nhưng Odysseus trong bộ dạng một kẻ ăn mày đã đến sớm hơn, và ngăn chặn điều này trong gang tấc.
Trong sử thi của Homer thì trận phục kích này được Antinous dàn dựng ngoài biển và Telemachus dễ dàng né tránh được nhờ sự sắp đặt của Athena. Sau đó Telemachus về lại Ithaca và gặp cha mình.
Trận phục kích Telemachus diễn ra kịch tính trên phim
Nhiều nhân vật, sự kiện bị lược bỏ
Nhìn chung với một phim điện ảnh gần 3 tiếng đồng hồ việc bê hết toàn bộ sự kiện, nhân vật trong sử thi của Homer là bất khả thi. Thực chất Nolan đã giữ lại tinh thần cốt lõi của The Odyssey. Và những gì trên phim chỉ chiếm 60-70% dung lượng của sử thi.
Tuyến tình cảm của Odysseus bị lược bớt. Ngoài Calypso ra, thì Circe không còn màu sắc lãng mạn nữa. Nàng công chúa Nausicaa và xứ Phaeacia bị cắt hoàn toàn. Cha mẹ của Odysseus gần như không xuất hiện. Đảo của những người ăn sen cũng được hợp nhất với tuyến truyện về Calypso. Túi gió của Aeolus và nhiều nhân vật ở âm phủ được lược bỏ trên phim.
Nếu muốn chuyển thể trọn vẹn các sự kiện trong sử thi của Homer chỉ có cách làm phim truyền hình
Cái kết mang màu sắc Nolan hơn
Sử thi của Homer kết thúc bằng việc Odysseus tiêu diệt những kẻ cầu hôn, lấy lại được ngai vàng và đoàn tụ với vợ mình. Penelope còn có một thử thách cuối cùng cho Odysseus về bí mật mà chỉ hai người biết về giường ngủ của họ.
Cái kết của Nolan phức tạp hơn. Odysseus và Penelope bỏ lại mọi thứ sau lưng, dong buồm về phương Tây để tưởng nhớ đến những người đã khuất. Màn độc thoại cuối cùng của Odysseus ngụ ý rõ ràng về sự sụp đổ của thời đại đồ đồng, về hình dung của ông khi thế giới cũ bị lãng quên.
The Odyssey có trường đoạn cuối kịch tính đến nghẹt thở và cái kết rất Nolan
Nhưng nền văn minh mới dù trỗi dậy một lần nữa, cũng chỉ để nhân loại quên đi những sai lầm của mình. Cái kết của The Odyssey như một cách kết nối sử thi của Homer với thế giới của chúng ta ngày nay. Khi lịch sử cứ tiếp diễn tiến trình vốn có của nó, về sự sụp đổ, tái sinh và lãng quên.